oude patronen doorbreken

Eerlijk in de spiegel kijken

“Wie beter wil worden als leider, moet goed worden in zelfreflectie…. Om eerlijk in de spiegel te kijken moet je systematisch en kritisch kijken naar jezelf, je beslissingen en je gedrag.”

Citaten uit een column van Ben Tiggelaar onlangs in het NRC. 

Maar is dat genoeg?

Toekomstig leiderschap vraagt meer van een leider dan kritisch reflecteren volgens een zes stappenplan dat in de column stond beschreven. Met name als bepaalde thema’s steeds opnieuw terugkomen, dan is er meer nodig dan reflecteren op gedrag alleen.

  • je hebt moeite om grenzen aan te geven;
  • je voelt je onzeker bij bepaalde personen of in relatie tot een afdeling;
  • je kunt niet samenwerken met degene die boven je staat;
  • je bent zo hard aan het werken, zo perfectionistisch waardoor een burn-out dreigt.

Deze thema’s vragen om onderzoek op een diepere, onbewuste laag.

Wat vraagt de toekomst van leiderschap?

In de aanloop van het programma “ongekend vertrouwen in je leiderschap’, heb ik artikelen en boeken gelezen en ben ik rond gaan struinen op internet met de vraag: Wat vraagt de toekomst van leiderschap? 

Rode draad die deskundigen aanhalen is dat leiders moeten worden uitgedaagd om hun leiderschapskwaliteiten te verruimen met kwaliteiten die in het onbewuste liggen opgeslagen. Dat wat onbewust is, heeft immers invloed op gedrag. Dat onbewuste krachtenveld kun je ontdekken als je zonder oordeel kunt kijken naar een situatie die om verandering vraagt. Om zonder oordeel te kunnen kijken dien je als leider ook bewust te zijn hoe je eigen onbewuste doorwerkt in je leiderschap. 

“Practice what you preach”

Systemisch kijken en werken brengt je op de laag van het onbewuste

De term systemisch wordt vaak verward met de term systematisch. Systematisch kijken doe je op basis van denken en toetsen en op die wijze los je een probleem op. Het zes stappenplan in de column is daar een voorbeeld van. Als je systemisch kijkt is een probleem meer een symptoom. Je gaat op zoek naar de oorsprong. Door dit inzicht en de erkenning daarvan voel je letterlijk ruimte ontstaan en dienen er zich nieuwe oplossingsrichtingen aan.

Inzichten krijgen op een diepere laag

Een voorbeeld uit mijn praktijk.

Een coachee vertelt dat hij momenten heeft waarin hij soms zo onzeker is dat hij blokkeert. Zijn team reageert daarop, waardoor zijn onzekerheid alleen maar groeit. Hij heeft dan de neiging om nog harder te gaan werken. Als ik de vraag stel: “herken je dat van eerder?” vertelt hij dat hij vroeger als kind ook al zo zijn best moest doen. Dan kreeg hij pas de aandacht waar hij zo naar verlangde.

Hoezo heeft ‘vroeger’ invloed op hoe het nu met je gaat?

Hoe je nu bent, hoe je je voelt en gedraagt, heeft zijn oorsprong in het familiesysteem waar je bent opgegroeid. Ook de scholen, de verenigingen waar je gesport hebt, het geloof of zelfs de streek waar je opgroeide zijn deel van jou. Ze hebben je gevormd, geïnspireerd, uitgedaagd en zoal meer.

Even naar je familiesysteem. Als kind heb jij je aangepast aan de heersende waarden en normen. Dat doe je, want zonder dat kun jij als kind niet overleven. Ook je vader en moeder hebben hun geschiedenis en die nemen zij weer mee in het nieuwe familiesysteem waar jij deel van bent. De patronen die generationeel over worden gedragen, kunnen zomaar via jouw ouders van invloed zijn op hoe jij in je volwassen leven reageert op bepaalde situaties in je leiderschap. 

Of op school. Als jij gepest bent, kan dat invloed hebben op je volwassen leven. Het kan zomaar zijn dat je je snel afsluit als er iets dreigt te gebeuren waar jij je onveilig bij voelt. 

Jezelf nog beter leren kennen

In die tijd toen, heb jij onbewust ‘een strategie’ ontwikkeld die jou als kind geholpen heeft om jezelf te beschermen. Dat zet zich vast in patronen. Als het zich aandient in je werk of je leven nu, dan merk je dat aan bepaald gedrag: 

  • je gaat bijvoorbeeld vechten: nog harder werken om eindelijk de waardering en erkenning te krijgen waar je al je hele leven naar verlangt;
  • of vluchten: wegkijken als iets te moeilijk wordt;
  • of bevriezen: om jezelf te beschermen tegen de dreiging die op je afkomt.

Het zijn overlevings-en beschermingsmechanismen die je toen geholpen hebben om iets pijnlijks of iets moeilijks niet te hoeven voelen. Maar toen was je een kind en afhankelijk en nu ben je een volwassen persoon, dus kun jij ……

eerlijk in de spiegel kijken, maar dan anders.

De situatie op je werk, waarin jij vastloopt, is eigenlijk een ‘cadeautje’ dat je in het hier en nu gespiegeld krijgt. Dit ‘cadeau’ kan je verder helpen in je persoonlijke- en leiderschapsontwikkeling. Voel maar. Kijk maar hoe die vervelende energievreters zich hebben vastgezet in je overtuigingen, je oordelen en zelfs hoe die fysiek impact op je hebben. Let maar eens op hoe vaak je je lijf vastzet, je spieren strak trekt of je adem inhoudt.

Welk patroon ligt eronder, wat is je overlevings- of beschermingsstrategie? Helpt je dat vooruit of zet het je vast? Waar komt het vandaan? Inzichten krijgen hoe die patronen je vastzetten en waar ze in oorsprong vandaan komen, helpen je bij het vinden van nieuwe oplossingsrichtingen. Daarnaast laten ze je zien dat die patronen een krachtige en positieve kant hebben; ze herbergen ook je kwaliteiten. 

Reflecties en bewustwording op die diepere laag helpen je als leider een stevige basis te vinden. Een basis die je verder helpt in dat wat de toekomst van je leiderschap vraagt. 

Ben je een leider of manager en wil je je leiderschapskwaliteiten verder ontwikkelen met systemische kennis en vaardigheden? Schrijf je in voor mijn nieuwsbrief.

Ik ben benieuwd of je het systemisch werken kent en wat je ervaringen daarmee zijn. Leuk als je het met me deelt.

In het diepe springen en uiteindelijk lekker spartelen.

Onlangs ontmoette ik Wim, een 62-jarige man die twee jaar geleden een coachtraject afrondde in mijn praktijk. Het gaat nog altijd goed met hem. Hij is als een vis in het water op zijn werk en ook privé voelt hij zich een gelukkig mens.  Springen in het diepe heeft hem enorm verrijkt. 

Wim schreef na de afronding van de coaching:

Het zoeken naar de achtergronden waarom ik op bepaalde manieren handel, was emotioneel maar heeft me ontzettend veel geleerd en zeker ook hoe met het geleerde om te gaan. Een eerdere coach bleef aan de oppervlakte, maar Maritha pakte op een indringende maar aangename manier door. Het voelde zeer vertrouwd.”

Wim moest grote stappen maken

“Wim vlucht” zei de directeur, “hij vlucht op de inhoud en in het ge-ja-maar. Daar reageert zijn omgeving met weerstand op, zowel zijn collega’s als externe partners waar hij mee moet samenwerken.”

De organisatie zat in een transitie en van de professionals vroeg dit andere vaardigheden. Wim kon daar niet in mee bewegen. Duidelijk was dat Wim grote stappen moest maken in zijn professionele en persoonlijke ontwikkeling. Hij kreeg acht bijeenkomsten coaching.

Patronen die versterken en die beperken

“Wim vlucht”, zei de directeur. Vluchten is net als vechten en bevriezen een overlevings- of beschermingsmechanisme dat eerder een belangrijke functie had in je leven, meestal in je familiesysteem. Het ontstaat onbewust en je doet dit om erbij te horen, om gezien en gewaardeerd te worden. Daaruit ontstaan patronen die ons versterken, maar ook kunnen beperken en die in je volwassen leven zomaar de kop op kunnen steken.

Hoe het familiesysteem in het huidige leven en werken doorwerkt

Om te onderzoeken welke patronen mogelijk invloed hebben op de het werk van Wim maakten we een genogram. Dat is een familieboom met belangrijke gebeurtenissen in je familiesysteem.

Een van de eerste dingen die Wim vertelde was dat hij als drie-jarig jongetje een ernstig ongeluk had gehad. Hij was met zijn vingers tussen een tandwiel en aandrijfketting van een wasmachine gekomen en was daarmee enkele toppen van zijn vingertjes verloren. Hij herinnerde zich nog alles; de paniek, de rit naar het ziekenhuis, de manier waarop de dokter hem hielp en wat zijn moeder zei bij thuiskomst: “Dat is de straf van God”.

Dit trauma had natuurlijk een enorme impact op Wim. Zijn nieuwsgierige en onderzoekende inborst kreeg een hamerslag van jewelste.

Juist in het onbewuste ligt een enorm veld van mogelijkheden

Later in het coachtraject had Wim een casus: “Ik sla dicht als er op een verwijtende toon met me wordt gesproken.” Ik vroeg of hij dat herkende van eerder. “Ja toen, met het ongeluk” zei hij direct.

De relatie met het familiesysteem maakte Wim zelf. Wie zijn er belangrijk om deze vraag te onderzoeken? Wim stelt met poppetjes een deel van zijn familie op. Zonder na te denken geeft hij iedereen een plek; zijn moeder, vader en broer. Het viel op dat hij steeds van plek verwisselde als hij iemand anders in de opstelling plaatste. Uiteindelijk plaatst hij zichzelf tegenover zijn moeder. De moeder kijkt langs hem heen.

een tafelopstelling


Een opstelling laat zien hoe betrokkenen zich tot elkaar verhouden en geeft informatie en inzichten

in ons onbewuste.

Hieruit werden twee aspecten duidelijk:

  • Wim vindt het moeilijk om zijn plek in te nemen (dat toont zich eveneens op zijn werk)
  • Er is iets in de verbinding tussen de moeder en de zoon.

De plek van Wim en zijn moeder in de tafelopstelling werd met matjes op de vloer gelegd. Dezelfde kijkrichting, dezelfde afstand. Wim ging op zijn matje staan en kon daardoor lijfelijk voelen hoe het is op die plek.

opstelling met matjes

In een opstelling met matjes geeft je lichaam, als zuiverste feedbacksysteem, heldere  inzichten in het onbewuste.

In het proceswerk dat daarna volgde raakten we een diepe kern. Kraakhelder werd dat de onmacht van moeder en haar schuldgevoel zich hadden verdikt in die ene zin: “het is de straf van God”.

Als iets klopt, dan toont zich dat in een primaire fysieke reactie. Dat gebeurde ook bij Wim. 

Wim schrijft daarover:

“Ik was verbaasd dat met de diverse werkvormen zoveel zaken naar boven komen. De blokkades die ik verdrongen had zijn naar boven gehaald en dat heeft bevrijdend gewerkt. Ik ga anders met situaties om, ben rustiger geworden, laat dingen gebeuren en praat hier met mensen over. Collega’s zien mijn ontwikkeling heel duidelijk.

Dat wat bewust is wordt nooit meer onbewust.

In het afstemmingsgesprek met de directeur en Wim stelde ik de vraag: Hoe ziet het eruit als het is opgelost? De directeur antwoordde:” Wim is ontspannen. Een autonoom persoon die op zijn eigen wijze z’n ding doet. Ik word er blij van”.

In het eindgesprek met de directeur en Wim kwam ik hierop terug. “Ja, ik word weer blij als ik Wim aan het werk zie” was het antwoord van de directeur.

Ook toe aan een frisse duik in het diepe? 

Voor een vrijblijvende kennismaking kun je me hier een bericht sturen. Ik neem zo snel mogelijk contact met je op.

Naast de individuele opstellingen in de coaching organiseer ik maandelijks workshops opstellingen over familie of werk. Met een groep mensen die elkaar niet kennen, worden vragen onderzocht middels een opstelling. Wil jij een vraag onderzoeken of meedoen als representant? Meld je dan hier aan. Je hoeft geen ervaring te hebben en je bent ook van harte welkom als je nieuwsgierig bent hoe het werkt. 

Hoe oude patronen doorwerken in je huidige leven en werk

“Grrrrr…. Nou doe ik het weer……”

Je hebt jezelf voorgenomen om niet weer in die valkuil te stappen.

  • Doorgaan, doorgaan en doorgaan en geen ruimte nemen om tot rust te komen.
  • Zoveel geven dat je helemaal uitgeput bent.
  • Je bent alwéér in je schulp gekropen.
  • Die collega toch maar weer ontwijken, omdat je je er zo aan ergert of bang voor bent.

Je eerste stap heb je genomen!

Bewustzijn van je gedrag waar je niet blij mee bent is vaak de eerste stap naar verandering.
De volgende stap kan zijn dat je onderzoekt waar het in de basis vandaan komt. Het kan zo maar zijn dat je onbewust een patroon hebt overgenomen uit je familiesysteem.

Een voorbeeld hoe het patroon van een ‘redder’ kan ontstaan.

Je omgeving waardeert steeds minder dat je graag wilt helpen. Er zijn kleine conflicten op je werk en als je thuis bent ben je ontzettend moe. Je raakt steeds meer gefrustreerd en boos maar ook verdrietig omdat je niet gezien en gehoord wordt in al je goeie intenties.

Wat zou de bron kunnen zijn?

Dat zorgen en helpen, daar ben je heel vertrouwd mee. Dat deed je immers ook al als kind. Je zorgde als vanzelf voor je moeder en vader en misschien wel voor je broertjes en zusjes. Je voelde namelijk precies aan wat nodig was. Je werd daar om gewaardeerd en je hoorde er helemaal bij, bij je gezin.

Dat mechanisme wat je in je kinderjaren als vanzelfsprekend hebt ontwikkeld, kan zich in je volwassen leven vertalen in het alsmaar willen zorgen en redden van andere mensen. Op die manier hoor je er immers helemaal bij, dat is waar je vertrouwd mee bent.
Maar het oude patroon helpt niet meer…… Het put je uit.

Jezelf bevrijden van oude patronen

Zo heeft ieder een eigen geschiedenis die maakt dat je doet wat je doet en voelt wat je voelt. Mijn klanten zijn zich vaak niet bewust van die oude patronen en voelen wel de enorme last daarvan in hun dagelijkse leven en werken. Hun beschermings- en overlevingsmechanismen werken niet meer.

Bij de vraag “hoe ziet het eruit als het is opgelost?”, komt het verlangen vrij

  • ik vertrouw weer op mezelf en de dingen die ik doe;
  • ik ben trouw aan mezelf en dat durf ik te laten zien aan de ander;
  • ik durf (eindelijk) te kiezen, thuis en op het werk;
  • ik kom voor mezelf op;
  • ik voel ruimte en vrijheid.

Wil jij jezelf bevrijden van oude patronen dan kunnen opstellingen je daar enorm bij helpen. Je ziet verbanden en ontdekt de bron van waarom het is zoals het is. Dat inzicht en die ervaring maakt je vrij, geeft je enorm veel ruimte en andere handelingsmogelijkheden.

Een opstelling kan je daarbij helpen?

In een opstelling zie je letterlijk aan je ontvouwen wat het patroon is waarin je verstrikt bent geraakt. Je kunt ze doen in een groep en ook in een-op-een coaching. De workshops zijn elke derde vrijdagmiddag van de maand en voor de een-op-een opstelling kun je me bellen voor een afspraak.

Ja, houd me op de hoogte van activiteiten van
Het Nieuwe Nu!

Het Nieuwe Nu draait op SYS PlatformSYS Platform - Websites voor coaches